17 stycznia 1945 roku do ostatniego wieczornego apelu w kompleksie obozu KL Auschwitz-Birkenau stanęło 67 012 więźniów i więźniarek. Tego dnia rozpoczął się tragiczny więźniarski exodus – ewakuacja obozu, która przeszła do historii jako Marsz Śmierci. W 81. rocznicę tych wydarzeń w Brzeszczach oddano hołd ofiarom jednej z najtragiczniejszych kart II wojny światowej.
Uroczystości zgromadziły przedstawicieli władz państwowych i samorządowych, korpus dyplomatyczny Niemiec, Austrii, Francji, Węgier i Ukrainy, reprezentantów instytucji, organizacji pozarządowych oraz środowisk lokalnych działających na terenie Gminy Brzeszcze. W imieniu mieszkańców znicz pamięci złożył Zastępca Burmistrza Brzeszcz Łukasz Kobielusz wraz z Radnymi Gminy Brzeszcze.
Po ostatnim apelu SS-mani rozpoczęli ewakuację więźniów i więźniarek z obozu głównego oraz okolicznych podobozów. Kolumny ludzi, skrajnie wyczerpanych, pędzono pieszo w kierunku Gliwic i Wodzisławia, skąd transportowano ich dalej pociągami do obozów koncentracyjnych w głąb III Rzeszy. Dla tysięcy była to ostatnia droga – zginęli z wycieńczenia, zimna lub od kul eskortujących ich esesmanów.
W dniach 17–21 stycznia 1945 roku główną trasą ewakuacji, przebiegającą przez Brzeszcze, przeszło około 25 tysięcy więźniów. Wśród nich byli także więźniowie podobozów KL Auschwitz-Bor/Budy oraz KL Auschwitz-Jawischowitz. Wielu z nich nie przetrwało już pierwszych kilometrów tej morderczej drogi.
19 stycznia 1945 roku niemiecki burmistrz Brzeszcz nakazał mieszkańcom pochowanie zwłok więźniów leżących na trasie ewakuacji – od Rajska, przez Brzeszcze, aż po Jawiszowice. Zebrano wówczas 18 ciał kobiet i mężczyzn. Tym samym Brzeszcze stały się miejscem pierwszej zbiorowej mogiły ofiar ewakuacyjnego Marszu Śmierci. Kolejne miejsce pochówku i upamiętnienia znajduje się w miejscowości Miedzna.
Na cmentarzu w Brzeszczach spoczywają m.in.:
-
174315 Kohn Alfred – więzień żydowski
-
190325 Sauer Balthasar – więzień, katolik
-
190851 Werner Richard – więzień żydowski
-
69959 Gerst – więzień żydowski
-
16149 – mężczyzna, brak danych
-
Weiss Anna – więźniarka żydowska
-
A22322, A26059, A27174 – niezidentyfikowane więźniarki żydowskie
-
Dwóch niezidentyfikowanych więźniów
-
Siedem niezidentyfikowanych więźniarek
Cześć Ich pamięci.
Organizatorem uroczystości, jak co roku, była Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau. Podczas upamiętnienia Prezes Fundacji Agnieszka Molenda-Kopijasz podkreśliła znaczenie odpowiedzialnej pamięci:
– Nie jesteśmy tu tylko po to, by wspominać liczby, daty i fakty. Jesteśmy tu przede wszystkim, aby oddać hołd ofiarom – kobietom, mężczyznom i dzieciom, którym odebrano imiona, godność i życie. Pamiętać nie z zemsty, lecz z odpowiedzialności. Pamięć nie jest jedynie spojrzeniem w przeszłość – jest przestrogą na przyszłość.
Podczas uroczystości wieńce, wiązanki i znicze złożyli m.in.: delegacje Wojewody Małopolskiego i Zarządu Województwa Małopolskiego, Wicestarosta Oświęcimska Teresa Jankowska, Wójt Gminy Oświęcim Mirosław Smolarek, przedstawiciele korpusu dyplomatycznego Austrii, Francji, Niemiec, Węgier i Ukrainy, reprezentanci Instytutu Pamięci Narodowej, instytucji dialogu i pamięci w Oświęcimiu, organizacji międzynarodowych i lokalnych stowarzyszeń.
Pamięć o Marszach Śmierci pozostaje bolesnym, ale koniecznym ostrzeżeniem. Przypomina, do czego prowadzi odczłowieczenie i obojętność wobec zła – oraz jak wielką wartością jest godność każdego człowieka.
fot.Brzeszcze.pl
